NOWE W ZASIĘGU WZROKU

Słoneczna pogoda i wiosenne 15 stopni Celsjusza stworzyły idealne warunki, by wyruszyć na szlak, który obiecywał coś więcej niż tylko kolejne kilometry w nogach. Jak to zwykle bywa, celem nie był sportowy wyczyn, lecz obserwacja krajobrazu i historii zapisanej wzdłuż doliny Wisły. Trasa udowodniła, że niewielki 31-kilometrowy odcinek można odkrywać aż przez pięć godzin. To dzięki rowerom mogliśmy dotrzeć do miejsc zazwyczaj niewidocznych zza szyby samochodu. Po raz kolejny okazało się, że wystarczy zwolnić tempo, by to, co nieuchwytne, stało się bliskie i wyraźne.

Wycieczkę zaczynamy od podróży koleją z Malborka do Twardej Góry. Po wyjściu z pociągu uwagę zwracają budynki stacyjne. Chociaż ich stan techniczny nie napawa optymizmem, to przypominają one o dawnej świetności linii.

Przy drodze do Nowego mijamy budynek młyna, zbudowanego w 1914 roku, który do dziś pełni funkcję produkcyjną, oferując tradycyjnie mieloną mąkę.

Odcinek do Wisły to jazda po pofałdowanym terenie Pojezierza Starogardzkiego. Nowe – miasteczko liczące niespełna 5,5 tys. mieszkańców, wyraźnie zachwyca swoim ukształtowaniem. Jego główna część, osadzona na wzgórzach, malowniczo dominuje nad okolicą. Znajduje się tu kilka godnych uwagi zabytków.

Na samym początku zatrzymujemy się przy XV-wiecznej kaplicy pw. św. Jerzego i cmentarzu, na którym chowano zmarłych od XVII wieku. Bryłę kaplicy charakteryzuje plan ośmioboku wzmocnionego dawniej szkarpami oraz drewniana sygnaturka.

Nad miastem góruje monumentalny kościół pw. św. Mateusza zbudowany w XIV/XV w., później rozbudowywany. Uwagę zwracają zdobione szczyty, ostrołukowe okna i masywna wieża wzniesiona na planie kwadratu. We wnętrzu, choć bez światła, dokumentujemy wyposażenie, między innymi ołtarze, ambonę, chrzcielnicę i prospekt organowy. Warto też spojrzeć na sklepienia gwieździste oraz ścienne polichromie.

Stare Miasto w Nowem to niemal nienaruszony układ dawnej miejscowości krzyżackiej. W jego obrębie, między kościołami, umiejscowiony jest kwadratowy rynek otoczony kamienicami. Dawniej znajdował się tu też ratusz i drewniane sukiennice, a miasto było otoczone murami obronnymi z wieżami.

Na krawędzi skarpy wznosi się zamek zbudowany w połowie XIV wieku. Podczas wojen szwedzkich został mocno zdewastowany, a po I rozbiorze częściowo rozebrany. Skrzydło główne zaadaptowano na zbór ewangelicki. W kolejnym okresie istniał tu magazyn i remiza. Obecnie pełni on funkcję kulturalną.

Nie zapominamy również o drugim kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego, należącym dawniej do franciszkanów, w późniejszych okresach do ewangelików i bernardynów. Świątynia prawdopodobnie spłonęła w 1899 r., a po odbudowie, zniszczeniach wojennych i kolejnej rekonstrukcji, od końca lat 70. jest w posiadaniu katolików.

Ze względu na rozlokowanie zabytków tuż nad urwiskiem, warto przejść na ich tyły i spojrzeć na dolinę Wisły. Natomiast z dołu, nad Mątawą, ujrzymy najwspanialszą panoramę miasta. Powoli zbieramy się do zjazdu, mijając po drodze kapliczkę z 1947 roku.

Mątawa to lewy dopływ Wisły, uchodzący do niej w Nowem. Ciekawy jej przebieg w kształcie litery „U” szczególnie efektownie prezentuje się na mapach w Borach Tucholskich dzięki licznym meandrom. W Nowem natomiast tworzy interesującą kompozycję z panoramą miasta.

Dalsza część trasy, prowadząca przez Dolinę Kwidzyńską, to krajobraz i ciekawa architektura w Trylu oraz w Mątawach. Nad rzeką Mątawą oraz w pobliżu Wisły mijamy oczyszczalnię ścieków, a także nową i zabytkową przepompownię.

Zaraz za tymi obiektami skręcamy w kierunku oficjalnego szlaku EV9 WTR do cmentarza w Trylu. Opisany jest on jako mennonicko-ewangelicki, który po II wojnie światowej został skazany na zapomnienie. Od 2012 roku rozpoczęto tu prace porządkowe, odsłaniając około 60 nagrobków. Wiele z nich posiada inskrypcje, a wyróżniającymi elementami są obelisk upamiętniający Heinricha Belzera oraz pozostałości przewróconego prawdopodobnie przez wiatr drzewa z pozostałościami nagrobka.

Jadąc dalej, docieramy do miejscowości Mątawy. W pobliżu ceglanego kościoła z 1898 r., który zastąpił dom modlitwy, stoi zniszczony przez ogień, pięknie zdobiony drewniany dom z gankiem.

Jednonawowy kościół dekorują: absyda, ryzalit, gzymsy i niewielka sygnaturka. Dookoła świątyni rozmieszczono tablice z historią wsi, kościoła oraz upamiętniającą reformatora i założyciela mennonitów – Menno Simonsa.

Kawałek dalej zlokalizowany jest dom podcieniowy z wystawką wspieraną przez cztery drewniane kolumny. Na nadprożu widnieje inskrypcja: „Anno 1837 am 11 August / Cornel Wichert. B. H. Fr. Bohnke. B. M.”.

Chociaż w planach był jeszcze Wielki Lubień i Dragacz, kilkaset metrów dalej decydujemy się na kontynuowanie wycieczki wałem Wisły, a cmentarze i kościoły z tych dwóch wsi przekładamy na inną wyprawę. Odcinek do Grudziądza to dominacja fotogenicznego krajobrazu z licznymi rozlewiskami Wisły.

W Małym Lubieniu docieramy do głównej drogi i podążamy nią do mostu na Wiśle w Grudziądzu. Przy większej czujności niż podczas wyprawy z ubiegłego roku, udało się odnaleźć tablicę upamiętniającą tragiczny wypadek Bronisława Malinowskiego.

Panorama Grudziądza oglądana znad samej Wisły robi szczególnie duże wrażenie.

Podróż kończymy na dworcu PKP w Grudziądzu, skąd pociąg zabiera nas z powrotem do Malborka.

Profil trasy „Nowe w zasięgu wzroku”.

WARTO ZOBACZYĆ